گزارش جدید برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (یونپ) میگوید دیگر امکان نگه داشتن گرمایش جهانی زیر ۱.۵ درجه سانتیگراد وجود ندارد، اما همچنان مسیری برای برونرفت از این وضعیت پیش روست.
به گفته این گزارش، بهترین گزینهای که اکنون پیش روی ماست سناریوی «عبور از سقف، اوج و سپس کاهش» است تا دمای زمین بار دیگر به زیر آستانه گرمایشی تعیینشده در توافق اقلیمی پاریس برسد و از بدترین پیامدهای تغییرات اقلیمی جلوگیری شود.
این گزارش بهترین سناریو را ۱.۸ درجه سانتیگراد گرمایش و در سناریوهای دیگر بیش از ۲ درجه سانتیگراد پیشبینی میکند. آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد میگوید: «هر کسری از یک درجه به قیمت جان انسانها تمام میشود، معیشتها را نابود میکند، نابرابری را عمیقتر میکند و اکوسیستمها را به مرز آسیبهای غیرقابل بازگشت نزدیکتر میکند.»
گوترش میگوید برای تضمین آینده بشر باید این عبور از سقف گرمایش را تا حد امکان «کوچک و کوتاه» نگه داشت.
انرژیهای تجدیدپذیر یکی از اجزای کلیدی این معادله به شمار میروند.
اما گزارشی جداگانه که به تازگی از سوی اندیشکده بینالمللی «کمیسیون انتقالهای انرژی» (ETC) منتشر شده، از «پارادوکس پیشرفت» در حوزه انرژی پرده برمیدارد. جهش تقاضا از سوی مراکز داده مرتبط با هوش مصنوعی و نیاز رو به رشد به سرمایش، در کنار شبکههای برق تحت فشار، سرعتی بیش از دستاوردهای رشد بیسابقه تجدیدپذیرها پیدا کرده است.
اکنون هر ساله رقم بیسابقه ۱.۹ تریلیون یورو در انرژی پاک سرمایهگذاری میشود که رشد سریعی را رقم زده است، با این حال این سرمایهگذاری تنها ۴۰ درصد افزایش تقاضا را پوشش میدهد.
موجهای گرما تقاضا برای سیستمهای پرمصرف تهویه مطبوع را بالا بردهاند، و در همین حال رونق هوش مصنوعی فشار تازهای بر سیستمهای برق وارد کرده است.
به گفته آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، مصرف انرژی مراکز داده در سال ۲۰۲۵ هفده درصد رشد کرده و اکنون حدود ۱.۵ تا ۲ درصد از مصرف جهانی را به خود اختصاص میدهد. انتظار میرود این رقم تا سال ۲۰۳۰ دو برابر شود.
این مراکز همچنین برای دسترسی به ظرفیت شبکههای برق اشباعشده از آمریکا تا بریتانیا در رقابتند؛ جایی که زمان انتظار برای اتصال گاهی تا ۱۰ سال طول میکشد و برای حفظ نوبت، دریافت هزینههای اولیه سنگین در حال بررسی است. در نتیجه برخی توسعهدهندگان به سمت راهحلهای تولید برق در محل مانند ریزشبکههای خورشیدی و گازسوز رفتهاند.
همزمان، شبکههای برق فرسوده باعث میشود بخش عظیمی از ظرفیت انرژی سبز هدر برود؛ تنها در اروپا ۳۷۵ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر در انتظار اتصال است، در حالی که در آمریکا نیز ۲۳۰۰ گیگاوات در صفهای طولانی گیر کرده است.
به گفته ارزیابی کمیسیون انتقالهای انرژی، در نتیجه این روند انتشار گازهای گلخانهای در جهان به جای کاهش، در سطحی تقریبا ثابت مانده و کره زمین را در مسیر ۲.۵ درجه سانتیگراد گرمایش قرار داده است.
و از آنجا که برق تنها حدود یک پنجم مصرف کل انرژی را تشکیل میدهد، کربنزدایی از بخشهای دیگری چون گرمایش، صنعت و حملونقل نیز حیاتی است.
هر دو گزارش بر سر راهکارهای کوتاهمدت برای حل مشکل اتفاق نظر دارند و نقطه شروع را مقابله با متان میدانند.
این گاز گلخانهای قدرتمند که به مراتب قویتر از دی اکسید کربن است، حدود ۰.۵ درجه سانتیگراد از گرمایش جهانی را رقم زده، هرچند در مقایسه، مدت کمتری در جو باقی میماند.
بنابراین کاهشهای زودهنگام با تمرکز بر بخش نفت و گاز، ضایعات غذایی و محلهای دفن زباله میتواند به طور چشمگیری دماها را پایین بیاورد.
کشورها باید سرمایهگذاریهای خود را از زیرساختهای قدیمی و پرآلاینده، از جمله نیروگاههای مبتنی بر سوخت فسیلی، سیستمهای حملونقل و تاسیسات صنعتی، به گزینههای کمانتشار مانند انرژیهای تجدیدپذیر منتقل کنند.
در سال ۲۰۲۵ منابع تجدیدپذیر نزدیک به ۳۴ درصد برق جهان را تولید کردند. طبق گزارش یونپ، افزایش این سهم به ۶۰ تا ۷۰ درصد تا سال ۲۰۳۰ به جهان کمک میکند به سناریوی عبور محدود از سقف گرمایش برسد.
این هدف با تعهد اجلاس اقلیمی COP۲۸ برای سه برابر کردن ظرفیت جهانی انرژی تجدیدپذیر تا پایان این دهه همخوان است. تمرکز باید روی ذخیرهسازی، انعطافپذیری تقاضا و نوسازی شبکهها باشد؛ همانطور که کمیسیون انتقالهای انرژی یادآور میشود، حجم تولید پاکی که بودجه آن تامین شده اما هنوز در انتظار اتصال به شبکه است، از کل کمبود سالانه ۹۰۰ گیگاواتی لازم برای تحقق هدف ۲۰۳۰ بیشتر است.
گزارش یونپ میگوید هرچه کاهش انتشارها سریعتر انجام شود، وابستگی ما به فناوریهای آینده و نامطمئنی مانند حذف دی اکسید کربن (CDR) کمتر خواهد بود؛ با این حال بر استقرار مسئولانه، پایش و توسعه این فناوری به عنوان یکی از محورهای مهم بلندمدت تاکید میکند.
کاهش تقاضا نیز بخش مهم دیگری از این معادله است و بر راهحلهای کمهزینهای مانند بهبود بهرهوری انرژی، برقی کردن سامانههای گرمایش و سرمایش و تغییر رفتار در حوزه حملونقل و الگوی تغذیه تمرکز دارد. یونپ هشدار میدهد این تغییرات بیش از آنکه به انتخابهای فردی تکیه داشته باشد، وابسته به تغییر در سیاستگذاریهاست.
