ارزش ریال همچنان در برابر دلار آمریکا در حال سقوط است و در بازار آزاد از مرز ۲ میلیون ۱۵۰ هزار ریال برای هر دلار نیز پایینتر رفته است. تورم سرسامآور، دشواری فزاینده در واردات و صادرات کالا و کاهش چشمگیر صادرات نفت، هر روز بیش از پیش تاثیر خود را در زندگی مردم ایران نشان میدهد.
آخرین آمارها ابعاد وخامت اوضاع را بهخوبی نشان میدهد.
حتی مقامهای ارشد ایرانی نیز وخامت شرایط اقتصادی را تایید میکنند. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، گفته است، تجارت خارجی کشور در نتیجه تحریمهای آمریکا و اختلال در تجارت دریایی حدود ۳۵ درصد کاهش یافته است.
بانک جهانی برآورد کرده است که اقتصاد ایران در سال مالی منتهی به مارس ۲۰۲۶ حدود ۲.۷ درصد کوچکتر شده و هشدار داده است که درگیری کنونی میتواند وضعیت اقتصادی را بیش از پیش تضعیف کند.
راز زیمت، اقتصاددان و مدیر برنامه ایران و محور شیعی در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS)، در مورد بحران اقتصادی در ایران به «جروزالم پست» گفت: «مشکل اصلی تورم است. نرخ رسمی تورم بیش از ۸۰ درصد است. اما موضوع جالبتر، قیمت کالاهای اساسی، بهویژه مواد غذایی است که بین ۱۲۰ تا ۱۸۰ درصد افزایش یافته است.»
آقای زیمت معتقد است، با وجود شرایط دشوار اقتصادی که انتظار میرود در آینده بدتر نیز بشود، در حال حاضر نشانه روشنی وجود ندارد که بحران اقتصادی به اعتراضاتی تبدیل شود که بتواند ثبات حکومت را تهدید کند.
او گفت: «شرایط اقتصادی دشوار است و تورم وجود دارد، اما در حال حاضر غیرقابلتحمل نیست. ما هنوز چیزی نمیبینیم که بتوان آن را از دست رفتن کنترل یا فروپاشی نامید. اصلا چنین چیزی وجود ندارد.»
او افزود: «شرایط اقتصادی قطعا دشوار است، اما گرسنگی بهعنوان یک پدیده فراگیر وجود ندارد. هنوز نمیتوان این وضعیت را فروپاشی توصیف کرد. تورم بسیار نگرانکننده است و در این مورد هیچ تردیدی وجود ندارد. اما در یکی دو هفته گذشته، نوعی ثبات نسبی دیده شده است. تورم همچنان در سطحی بسیار بالا، حدود ۸۰ درصد، قرار دارد، اما دیگر در حال افزایش نیست.»
از دیدگاه او، این بدان معناست که حکومت ممکن است همچنان بتواند برای مدتی فشارها را تحمل کند.
آقای زیمت گفت: «من اینطور برداشت نمیکنم که مسئله مربوط به چند روز یا چند هفته آینده باشد.»
در عین حال، او خاطرنشان کرد که خود حکومت نیز برای احتمال ازسرگیری اعتراضات آماده میشود و هشدار داد اگر اعتراضها دوباره آغاز شوند، مقامهای ایرانی ممکن است با شدتی حتی بیشتر از گذشته با آنها برخورد کنند.
با وجود فشارهای فزاینده، آقای زیمت هشدار داد که نباید تصور کرد ایران الزاماً در برابر خواستههای آمریکا تسلیم خواهد شد.
به گفته او، یکی از مشکلات اصلی این است که مقامهای ایرانی باور ندارند امتیاز دادن از سوی آنها لزوماً به پایان جنگ منجر شود. او افزود تجربه تاریخی نشان میدهد که فشار اقتصادی بهتنهایی برای وادار کردن تهران به سازش کافی نیست.
آقای زیمت گفت: «فشار اقتصادی آنها را بسیار به نقطه تصمیمگیری نزدیک کرده است. اما برای اینکه آنها تصمیمی در جهت مطلوب بگیرند، باید چیزی به آنها پیشنهاد شود که اجازه دهد بدون تحقیر از این وضعیت خارج شوند؛ یعنی بتوانند آبروی خود را حفظ کنند.»
آقای زیمت همچنین هشدار داد که واشنگتن ممکن است خود نیز گرفتار یک «برداشت نادرست» شود؛ به این معنا که میزان فشاری را که بر تهران وارد میکند بیش از حد ارزیابی کند و به این نتیجه برسد که حکومت ایران در آستانه تسلیم شدن است.
او گفت: «آن حس غرور و اعتمادبهنفسی که در ماههای اخیر در میان ایرانیها وجود داشت، اکنون تا حدی در میان آمریکاییها دیده میشود. مطمئن نیستم که خود آمریکاییها نیز گرفتار نوعی برداشت نادرست نشده باشند؛ برداشت نادرستی که بر این باور است اگر این روند را ادامه دهند، فقط مسئله زمان است تا ایرانیها تسلیم شوند.»
